Türkiye, mersin baliğina yeniden kavuşuyor

“Dünya Sularındaki En Değerli Balıklar” olarak nitelendirilen Mersin balıkları ve bu balıkların ‘’siyah havyar’’ adı verilen işlenmiş yumurtası dünya çapında çok değerli ve pahalı bir gıda maddesidir. Mersin balıkları Asya, Avrupa ve Amerika kıtalarının kuzey yarım kürede kalan sularında 2 familya ve 27 türle temsil edilmektedir. Mersin balıkları göçmen balıklar gurubuna dahil olup beslenmek için denizlere üremek amacıyla da nehirlere göç ederler.
Ülkemizin Karadeniz kıyılarında, 1940–1970 yılları arasında yoğun olarak avcılığı yapılan, havyarı ihraç edilen ve bazı yıllar avı 150 tonlara kadar yükselen mersin balıkları; başta mersin morinası (H.huso) olmak üzere; aşırı avcılık, kirlilik ve akarsular üzerinde yapılan barajlar sonucunda üreme ve yaşam alanlarında bozulmalar meydana gelmiş ve popülasyonları giderek azalmaya başlamış, bunun sonucunda ülkemiz sularında bulunan 5 türden 3 tanesi tamamen yok olmuş 2 tür ise ciddi manada yok olma tehlikesi ile karşı karşıya gelmiş bulunmaktadır.
1970’ li yılların ortalarında ülkemiz sularındaki mersin balıklarının sayısındaki azalmanın farkına varılmış ve ilk olarak 1975-1976 av mevsimine ait su ürünleri avcılığını düzenleyen sirkülerde stokların kendini yenileyebilmesine fırsat vermesi amacıyla, Kızılırmak, Yeşilırmak ve Sakarya Nehirlerinde avcılık yasaklanırken diğer bölgelerde ise 140 cm’ den küçük Huso huso ve diğer türlerin ise 15 kg’ den küçüklerinin avlanmasına yasak getirilmiş nihayetinde de 1996 yıllından itibaren Türkiye’ nin CITES’ sözleşmesini kabul etmesinin ardından mersin balığı avcılığı tamamen yasaklanmıştır.
Doğal stoklarımızın takviyesi, Mersin balığı yaşam alanları ile göç yollarının rehabilitasyonu, Türkiye’ de ticari amaçlı mersin balığı yetiştiriciliğinin geliştirilmesine katkı sağlayacak sürdürülebilir ve sorumlu bir balıkçılık yönetiminin geliştirilmesi, Karadeniz’ deki mersin balığı popülasyonlarının iyileştirilme sürecine katkıda bulunulması amacıyla Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından, FAO ve DSİ ile işbirliği halinde, FAO uzmanlarının katkılarıyla hazırlanan “Türkiye’deki Mersin Balığı Popülasyonunun İyileştirilmesi: Habitat Değerlendirmesi ve Stok Takviyesi Projesi”, Bizzat Bakanımız Sayın Mehdi EKER in yaptığı girişimler sonucunda, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından kabul edilmiştir.
Projenin hazırlık safhasında mersin balıklarının yaşam alanlarının değerlendirilmesi söz konusu olduğu için Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile Orman ve Su İşleri Bakanlığı nın koordinasyonu sağlanmış ve bu değerli balıklar için her iki Bakanlık güçlerini birleştirmişlerdir. GTHB nın yeni adı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğünün koordinasyonunda başlatılan projede, Trabzon Su Ürünleri Merkez Araştırma Enstitüsü ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü katılımcı kuruluş olarak görev almışlardır. Projeye ayrıca Dünya Mersin Balıkları Koruma Derneği, FAO konu uzmanları ve ülkemiz üniversitelerinde görevli konu uzmanı akademisyenlerin desteği sağlanarak çok güçlü bir sinerji oluşturulmuştur. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı arasında imzalanan bir Protokol kapsamında, DSİ Amasya Yedikır Su Ürünleri İstasyonunun proje süresince mersin balığı üretimine tahsis edilmesi ve Trabzon Su Ürünleri Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünü (SUMEA) ile birlikte projenin yürütülmesi kararlaştırılmıştır. Bu kapsamda, daha önce sazan üretimi yapılan Yedikır Su Ürünleri İstasyonunda gerekli düzenlemeler ve ekipman takviyesi yapılarak mersin balığı yetiştiriciliğine uygun hale getirilmiştir.
Projede; mersin balığı üretimi ile ilgili teknik kapasitenin artırılması, genetik stok yapısının belirlenmesi, önemli mersin balığı habitatlarının ve göç yollarının rehabilitasyonuna yönelik bir strateji geliştirilmesi ve mersin balığı iyileştirme programıyla toplum bilincini ve katılımcılığı artırarak mersin balığı balıkçılığı yönetiminin geliştirilmesi ve Türkiye’nin mersin balığı stoklarının rehabilitasyonu hakkındaki bölgesel işbirliğine katılımının sağlanması hedeflenmektedir. Bu amaçlar doğrultusunda gerçekleştirilen çalışmalarla, öncelikle Sakarya, Kızılırmak ve Yeşilırmak nehirlerindeki mersin balığı yaşam alanları ile bu nehirlerin hidrolojik yapısı ve su kalitesi incelenmiştir. Ayrıca, eş zamanlı olarak, proje uzmanlarının tesviyeleri doğrultusunda, DSİ 7. Bölge Müdürlüğüne bağlı Amasya, Suluova, Yedikır Su Ürünleri İstasyonunun teknik kapasitesi iyileştirilmiştir. SUMAE tarafından ülkemiz sularında bulunan mersin balıklarının genetik yapısının belirlenmesine ilişkin çalışmalar gerçekleştirilmiş, Mersin balığı kuluçka teknikleri, yemleme, besleme ve yavru üretimi konularında projede görevli üç teknik personelin yurtdışında eğitim almaları sağlanmıştır ayrıca dünya çapında uzmanlar ülkemizde eğitimler vermiştir. Öncelikle, Karadeniz bölgesinde farkındalığı sağlamak ve bilinci yükseltmek amacıyla ülkemizde mersin balıklarını korumak ve nesillerinin devamına katkı sağlamak amacıyla tanıtım ve bilgilendirme çalışmaları yürütülmektedir.
Bu süreçte, en somut gelişme olarak, Mayıs 2010 tarihinde, hem anaç stok oluşturmaya yönelik ve hem de balıklandırma amaçlı kullanmak üzere, proje kapsamında, Rusya Federasyonu’ndan 1’er kg döllenmiş karaca ve sivriburun mersin yumurtaları getirtilmiştir. Yumurtalar Yedikır Su Ürünleri İstasyonu’nda başarılı bir şekilde kuluçkalanmış ve üretilen yavrular yüksek bir yaşama oranıyla büyütülmüşlerdir. Yavruların büyütülme sürecinde projenin amacına uygun tüm faaliyetler başarıyla yürütülmüştür.
Üretilen yavruların bir kısmı, ülkemizde mersin balığı yetiştiriciliğini özendirmek ve geliştirmek amacıyla Kahramanmaraş, Gümüşhane, Sakarya, Samsun, Trabzon, Rize ve Artvin illerinde faaliyet gösteren 12 ayrı özel sektör işletmesine, bir kısmı araştırma ve eğitim amacıyla üniversite ve araştırma kuruluşlarına verilmiş olup bu balıkların büyüme ve gelişme performansları takip edilmektedir. Balıkların bir kısmı da anaç stoğu oluşturmak amacıyla, Yedikır Su Ürünleri İstasyonunda bakım ve beslemelerine devam edilirken kalan kısmı ise projenin asıl amacına uygun olarak markalandıktan sonra önceden tesbit edilen noktalardan doğal yaşam ortamlarına bırakılmıştır.
Bu gün yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olan mersin balıklarının ülkemiz sularında yaşayabilmeleri ve gelişebilmelerinin en önemli şartı yumurtlama alanları ve yaşam alanlarının iyileşitirilerek onlar için optimum kuşulların sağlanmasıdır.
Bu nedenle, Bakanlık olarak, yetiştiricilik teknikleri geliştirilerek üretilen balıklarla doğal stokların takviye edilmesi suretiyle, yıllar önce olduğu gibi, mersin balığı stoklarının yeniden ülkemiz sularında avlanabilir düzeye gelmesi ve Ülkemizin, bölge ülkeleleriyle işbirliği halinde ve Karadeniz’in ekosistemiyle’de uyumlu bir şekilde mersin balıklarının sürdürülebilir gelişiminin sağlanmasını hedefliyoruz.

http://www.bsgm.gov.tr/genel/altin_balik.html